Contact: info@netdidned.be
Correspondentieadres: Netwerk Didactiek Nederlands (NDN): Eendrachtlaan 3 - 3500 Hasselt
Verantwoordelijke uitgever: G. Duchâteau, Eendrachtlaan 3 - 3500 Hasselt
25-2, december 2012-januari 2013
In deze nieuwsbrief:

NDN-Facebookpagina




EXTRA EDITIE
Hoe was het?
Opzet
Conferentieteksten
Afsluiting
Evaluatie - slotwoorden
Bijkomend
 
 
 
 
 
NDN-Nieuws 25-1
 
NDN-Nieuws 24-4
 
NDN-Nieuws 24-3
 
NDN-Nieuws 24-2
 
NDN-Nieuws 24-1
 
NDN-Nieuws 23-4
 
NDN-Nieuws 23-3
 
NDN-Nieuws 23-2
 
NDN-Nieuws 23-1
 
NDN-Nieuws 22-4
 
NDN-Nieuws 22-3
 
NDN-Nieuws 22-2
 
NDN-Nieuws 21-3
 
NDN-Nieuws 21-2
 
NDN-Nieuws 21-1
 
 
 
EXTRA EDITIE
 
 

Deze publicatie van ons elektronisch magazine is volledig gewijd aan de voorziening voor gebruik van alle documenten en teksten van de NDN-Conferentie van woensdag 3 oktober 2012 in de Arteveldehogeschool in Gent.

Het thema:

Taalontwikkelend lesgeven. Hoe doe je dat?


Wij streven ernaar om van deze conferentie een belangrijk merkpunt te maken in de didactiek van het taalonderwijs en zijn combinatie met het vakonderwijs. Taalontwikkelend lesgeven kan nu met de hulp van het nu beschikbaar materiaal, de vijf filmpjes en de begeleidende teksten de toonaangevende praxis worden voor de docenten andere vakken en Nederlands in de Vlaamse en ook in de Nederlandse scholen.
De NDN-Conferentie bezorgt met het getoonde en besproken materiaal de stuwkracht daartoe.

***


Hoe was het?

Van de honderd ingeschreven deelnemers meldden tachtig zich present aan de balie van de Arteveldehogeschool op een plensregendag en met de treinstaking als gegeven. Zij hebben het zich niet beklaagd. Het didactisch pakket, de DVD met de vijf filmpjes op elk niveau van onderwijs, de leidraad, de kijkwijzers en de opdrachten in de zogenaamde “bongodoosjes” werd voorgesteld door toegewijde collega’s uit de diverse hogescholen in het Vlaamse land. Intensief werd tijdens de verschillende en opeenvolgende sessies gekeken naar de filmpjes, werden opdrachten erover in groepswerk uitgewerkt en werd de visie behoorlijk intens begeleid. Het geheel werd afgerond met een poging tot onderscheid tussen taalontwikkelend lesgeven en taalgericht vakonderwijs. Daarover wordt nagedacht en men is er nog niet echt uit. Maar hoeft dat ook?

De didactiek die taalontwikkelend lesgeven is, biedt alle potentialiteit voor lerenden om naast de gepresenteerde vakinhouden ook rijker te worden in uitdrukkingsvermogen door te conceptualiseren, door ondersteuning van de docenten, door in een rijke en gestimuleerde taalomgeving te opereren. Hoe onvatbaar de didactiek van TOL ook lijkt, de filmpjes boden invalshoeken, demonstreerden een aantal aspecten ervan en werkten verhelderend voor een vakaanpak waar adequaat taalgebruik bij van betekenis bleek. Theoretische inzichten werden hier in de lespraktijk de visu gerealiseerd en naar de reflecterende lerarenopleiders teruggekoppeld vanuit die directe toepassing.

Uit het applaus voor de inzet voor het project op het einde van de dag voor projectleidster Dorothea Van Hoyweghen bleek hoe hartelijk werd gereageerd op de beleving van dit didactisch gebeuren, dat ruim de muren van de hogeschool heeft doorbroken en in tastbare vorm in de “bongodoosjes” meegenomen wordt naar lerarenopleidingen waar de studenten de idee van TOL in stages en later in hun eigen lespraktijk zullen proberen te realiseren. Steeds kunnen ze terugvallen op de prachtig gerealiseerde boeiend ogende filmpjes elk voor eigen onderwijsniveau, kunnen ze gebruik maken van de begeleidende teksten met de gehanteerde begrippen, de kijkwijzers en de opdrachten. Ze kunnen voortbouwen naar persoonlijke inzichten en vermogen naar eigen en andere lessen die gegrondvest worden op de idee en de didactische principes van TOL.

Zowat 75 % van de conferentiedeelnemers betuigden hun instemming op het evaluatieformulier dat ze invulden op het einde van de conferentie. Het bevestigde de indruk van de organisatoren dat hun conferentie, die zij zo zorgvuldig hadden voorbereid, inhoudelijk bijzonder goed is geslaagd. Dat stimuleert hen om in die zin verder na te denken over een gelijkaardig nieuw project, dat op langere termijn geconcretiseerd zou kunnen worden. Het uitdragen van deze didactiek op zichzelf en de verspreiding daarvan in het ruimere onderwijsveld vooral naar de vakleraren toe is op dit ogenblik aan de orde. We hopen nog op meer reacties van buiten uit. Het mag ook wel kritische reflectie zijn op de vatbaarheid en de toepasbaarheid van de methodologie van het taalontwikkelend lesgeven.

Ghislain Duchâteau


 


Opzet



 

 

De Arteveldehogeschool, de KAHO en het Gewest Oost- en Zeeuws-Vlaanderen van de Orde van den Prince werkten gedurende twee jaar het project Taalontwikkelend lesgeven: hoe doe je dat? uit. Ook de Diocesane Begeleidingsdiensten van Antwerpen en Gent leverden een belangrijke bijdrage aan dit project. Op woensdagnamiddag 3 oktober kon u in de Artveldehogeschool Gent mee de vruchten plukken van de samenwerking tussen deze instanties tijdens de Herfstconferentie van NDN.

De aanleiding voor dit project lag bij enkele auteurs van het intussen bekende boek Naar taalkrachtige lerarenopleidingen. Bouwstenen voor taalbeleid (Plantyn). Zij vonden dat zij de conclusies van dit werk maar moesten omzetten in een praktijkgerichte aanpak voor de niet-taaldocent of niet-taalleraar. Uit onderzoek blijkt namelijk dat iedere docent of leraar zou moeten werken aan de taalontwikkeling van studenten en leerlingen.

Dr. Lieve Verheyden van het Centrum voor Taal en Onderwijs van Leuven dompelde in het academiejaar 2010-2011 alle docenten van de lerarenopleidingen van beide hogescholen onder in een krachtige en uitdagende uiteenzetting over taalontwikkelend lesgeven. De Orde van den Prince trad op als sponsor.

Deze actie had zeker een sensibiliserend effect, maar dat volstond voor de organisatoren niet. Zij werkten een praktijkgericht vervolg uit in de vorm van vijf didactische filmpjes waarin de principes van taalontwikkelend lesgeven voor alle onderwijsniveaus vervat zitten. Het is dat resultaat dat wij u voorstelden op 3 oktober.

De conferentie beantwoordde uitgebreid de vraag: “Taalontwikkelend lesgeven: hoe doe je dat? “.
Uiteraard presenteerden we u eerst een breed kader, maar nadien gingen we over tot het bekijken en vakkundig bespreken van de didactische filmpjes in goed voorbereide workshops. De docenten van de betrokken, maar ook van andere hogescholen deelden graag hun expertise met u .

Wie aanwezig was, kreeg de dvd met de didactische filmpjes en de bijlagen met leidraad, kijkwijzers en opdrachten mee.

Wie niet aanwezig kon zijn, kan nog steeds dit didactisch materiaal bestellen voor haar of zijn lerarenopleiding of school tegen overschrijving van 10 euro (14 euro voor Nederland) op rekeningnummer 737-2251855-43 IBAN BE66 7372 2518 5543 BIC KREDBEBB van Dorothea Van Hoyweghen.


We verwachtten op 3 oktober om 14 uur in de Campus Kantienberg van de Artveldehogeschool Gent , Voetweg 66 - 9000 Gent - een breed doelpubliek van

  • docenten Nederlands of Communicatie en docenten niet-taalvakken van de lerarenopleidingen Bachelor kleuter-, lager en secundair onderwijs,
  • pedagogisch begeleiders, inspecteurs, leraren Nederlands van het secundair onderwijs met hun collega’s niet-taalvakken,
  • onderwijzers en kleuterleiders met belangstelling voor taalontwikkeling,

om hun kennis en praktijkervaring bij te spijkeren of te toetsen aan die van de docenten van de betrokken hogescholen.

We herinneren aan het programma dat we aan de deelnemers konden aanbieden.

Programma


14.00 uur


Ontvangst – Inloop met koffie of thee in de wintertuin


14.30 uur


Taalontwikkelend lesgeven: begrip, motivering, toepassing – een inleiding door
An De Moor (taalbeleidcoördinator HUB KAHO)

15.10 uur


Presentatie en bespreking van de nieuwe didactische filmpjes over taalontwikkelend lesgeven
                       
Parallelle sessies:
- filmpje eerste graad en tweede graad ASO – begeleiding Martien Geerts (KH Limburg) en Dorothea Van Hoyweghen (ere-inspecteur S.O.);
- filmpje lager onderwijs - begeleiding Tinneke van Bergen (Arteveldehogeschool) en Elke Van Nieuwenhuyze (KAHO).


15.55 uur


Koffie en thee

16.10 uur


Parallelle sessies:
- filmpje derde graad BSO- begeleiding Anne Decelle (KHLeuven);
- filmpje  kleuteronderwijs – begeleiding Helena Taelman (KAHO)  en Ann Steverlynck (Arteveldehogeschool)


16.55 uur


Globale afrondende bespreking van de didactische filmpjes en concrete aanpak
van het taalontwikkelend lesgeven door Guido Cajot (KHLimburg)


17.15 uur


Slotwoord door dagvoorzitter Dorothea Van Hoyweghen, dankwoord door de NDN-voorzitter


Conferentieteksten



 

NDN vindt het heel belangrijk dat de deelnemers en daarbuiten ook alle belangstellenden kunnen beschikken over het conferentiemateriaal: de inleidingen, de teksten, de presentaties in de workshops met de visualisering in de powerpoints. Dat alles moet het op langere termijn mogelijk maken dat taalontwikkelend lesgeven inderdaad gaat beantwoorden aan het streven het tot een merkpunt te laten uitgroeien in de didactiek van ons taalonderwijs.

We rapporteren hier dat materiaal in de vorm van een hypertekst met de koppelingen naar alle beschikbare documenten.
________

Inleiding door Dorothea Van Hoyweghen, dagvoorzitter



Dames en heren
Goede bekenden en nieuwe vrienden van Netwerk Didactiek Nederlands

Namens Ghislain Duchâteau, voorzitter van Netwerk Didactiek Nederlands, heet ik u van harte welkom op onze Herfstconferentie. We hopen dat u via deze conferentie en via ontmoetingen en gesprekken tijdens de koffiepauzes kennis kunt maken met de doelstellingen van onze vereniging en dat u op basis daarvan wil aansluiten om zo beter geïnformeerd en gewapend te zijn om uw onderwijsopdracht volledig waar te maken. Info over NDN vindt u in uw conferentiemap.

Taalontwikkelend lesgeven is het thema waarrond we vandaag samenkomen. U weet het natuurlijk: de didactische ideeën om aan taalontwikkeling te doen, bestaan al jaren. Niemand van u hoeft wellicht nog kennis te maken met Maaike Hajer, Teun Meestringa,  Wilma Van der Westen of Frans Daems, als stamvaders en stammoeders van het gedachtegoed. Wij weten dat er verschillende experten m.b.t. deze  thematiek in de groep zitten. En toch zijn zij en u hier vandaag talrijk aanwezig. U wil immers met ons nagaan hoe taalgerichte lessen er concreet kunnen uitzien of misschien vraagt u zich met betrekking tot uw eigen klas- of schoolpraktijk af of taalgerichte vakdidactiek er wel echt werkt en hoe dat optimaal moet gebeuren.

Wij stellen u vandaag graag concreet taalgericht lesmateriaal voor en bespreken met u vijf didactische filmpjes, vergezeld van een leidraad, een kijkwijzer en opdrachten. Dat materiaal kwam tot stand via de  samenwerking van de Orde van den Prince, de lerarenopleidingen van de Arteveldehogeschool en van HUB-KAHO Sint-Lieven. Zonder de enthousiaste medewerking van de leraren uit:
- de kleuterschool ’t Kwikstaartje uit Oordegem,
- de vrije Basisschool Sint-Janscollege De Krekel in Sint-Amandsberg,
- de eerste graad Don Bosco-Mariaberg in Essen,
- de tweede graad aso van het de Sint-Gertrudiscollege in Wetteren
- de derde graad bso van EDUGO Lochristi
waren wij nooit tot modellen voor alle onderwijsniveaus en onderwijsvormen gekomen. Hierbij nogmaals onze hartelijke dank aan Jill Wailly, Veerle De Clippel, Rob Van Gastel, Els Van Hauwermeiren en Karen Ackerman, aan alle docenten van KAHO en Artevelde en aan de pedagogische begeleiders van Gent en Antwerpen die ons hielpen bij de uitwerking van het concept.

Onze tijd is kort en daarom introduceer ik nu graag An de Moor, taalbeleidcoördinator van HUB-KAHO. Zij legt u op het einde van haar bijdrage het verdere verloop van deze namiddag uit.

________

Taalontwikkelend lesgeven: begrip, motivering, toepassing – een inleiding door
An De Moor (taalbeleidcoördinator HUB KAHO)


Onder het motto

Leerlingen verdienen excellente leraren
Leraren verdienen excellente leerlingen



stelt An De Moor in het volgende pdf-document het TOL-project voor

Haar presentatie omvat:

1. Nieuwe wereld in vogelvlucht
2. Nieuwe taalsituatie in HO

  • Wat loopt er mis?
  • Mogelijke oplossingen

3. Taalbeleid en taalontwikkelend lesgeven
4. Project

Klik hier

________


Presentatie en bespreking van de nieuwe didactische filmpjes over taalontwikkelend lesgeven

 




De vijf filmpjes

  • Kleuteronderwijs: Tussen thee en taal
  • Lager onderwijs: De zon en het heelal
  • Eerste graad secundair onderwijs:
    Van voedselketen tot kringloop
  • Tweede graad secundair onderwijs:
    Verschuivingen op de arbeidsmarkt
  • Derde graad secundair onderwijs:
    Een vakantiejob zoeken

Parallelle sessies in twee lokalen (1):

- filmpje eerste graad en tweede graad ASO – begeleiding Martien Geerts (KH Limburg) en Dorothea Van Hoyweghen (ere-inspecteur S.O.);
- filmpje lager onderwijs - begeleiding Tinneke van Bergen (Arteveldehogeschool) en Elke Van Nieuwenhuyze (KAHO).





 Herkenbaar van l.n.r.
Steven Vanhooren, An De Moor,
Bart van der Leeuw, Carl Brüsewitz,
Frans Daems, Marleen Lippens

 
Dorothea Van Hoyweghen en
Martien Geerts


Bij de presentatie en bespreking van het filmpje voor 1ste en 2e graad ASO lezen we in de powerpointpresentatie dat de bedoeling van de les is:
vakspecifieke inzichten en vaardigheden bijbrengen én werken aan taalontwikkeling van leerlingen en hoe lesgever Rob Van Gastel in het slotinterview zelf aangeeft dat hij aandacht besteedt aan context, interactie en taalsteun.

In het licht daarvan worden ook de kijkopdrachten in vraagvorm indringend voorgesteld. Ze kunnen voor observatie van het filmpje op school en thuis nog ruim worden gehanteerd.      
Voor de ppp klik hier  

Een uitvoerige toelichting bij de bespreking van de beide filmpjes en het materiaal daaromtrent vindt u in een worddocument van Martien Geerts en Dorothea Van Hoyweghen. Ook deze tekst kan dienstig worden gemaakt voor de verwerking van de filmpjes voor de 1ste en 2e graad ASO.

Klik hier 

Voor de begeleiding tijdens de conferentie van het filmpje voor het lager onderwijs stonden Tinneke van Bergen Arteveldehogeschool en Elke Van Nieuwenhuyze KAHO Sint-Lieven in.
Uit hun tekst die u hier verder kunt lezen en raadplegen geven we de bedoelingen weer.

“In deze presentatie willen we ten eerste toelichten hoe het filmpje van de les in het lager onderwijs tot stand is gekomen. Van daaruit willen we ten tweede in interactie met het publiek demonstreren hoe studenten lager onderwijs, leerkrachten lager onderwijs, maar ook niet-taaldocenten binnen de professionele bacheloropleidingen (leraar lager onderwijs) meteen aan de slag kunnen met het ontwikkelde beeldmateriaal, de leidraad, de kijkwijzers en de oefeningen. Zo hopen we te illustreren hoe studenten, leerkrachten en docenten kunnen worden gecoacht om bewuster taalontwikkelend les te geven. Tot slot laten we graag ruimte voor feedback van de deelnemers.”

Klik hier

Parallelle sessies in twee lokalen (2):

- filmpje derde graad BSO- begeleiding Anne Decelle (KHLeuven);
- filmpje  kleuteronderwijs – begeleiding Helena Taelman (KAHO)  en Ann Steverlynck (Arteveldehogeschool).

Anne Decelle begeleidde de bespreking van het filmpje met de PAV-les in de derde graad  ‘Een vakantiejob zoeken’.
Een drie- of viertal fragmenten uit het filmpje van een les “Project Algemene Vakken” (PAV) werden telkens vanuit een andere invalshoek heel gericht met de deelnemers besproken. We signaleren in het begin van de bespreking de klemtoon op (taal)(leer)strategieën eerder gericht op taalontwikkeling dan op taal zelf, waarbij leerlingen taaldrempels leren nemen veeleer dan drempels worden weggenomen.
Het onderscheid tussen de aanpak in een beroepsklas en die in een algemeen vormende klas komt ook duidelijk naar voren.

Meer informatie zit in de ppp van Anne Decelle.
Klik hier






 Helena Taelman

 Bespreking van "Tussen Taal en Thee"

Het filmpje met de jongste leerlingen, die uit het kleuteronderwijs, draagt de allitererende titel “Tussen Taal en Thee”.  Hier vroegen de begeleiders Helena Taelman en Ann Steverlynck specifieke aandacht voor taalstimulering. Het doeliedje “Water in het pannetje. Pannetje op het vuur…” biedt bijvoorbeeld een mooie kans tot taalstimulering, omdat de kleuters de taal meteen aan handelingen mogen koppelen. Daarbij komt herhaling voor, waardoor de taalinput geconsolideerd wordt.

Raadpleeg ook hier de ppp van beide hogeschoollectoren.

Klik hier

________

Slotbeschouwingen bij de bespreking van de didactische filmpjes



Guido Cajot (KH Limburg) centreerde zijn beschouwingen rond het onderscheid tussen taalontwikkelend lesgeven en taalgericht vakonderwijs. In welke mate is het verschil tussen beide methodieken voor het lesgeven zelf relevant? Die laatste vraag blijft tot op zekere hoogte open.

In verband met taalgericht vakonderwijs citeert de spreker uit het handboek ‘Taalgericht vakonderwijs’ van M. Hajer en T. Meestringa:
“Taalgericht vakonderwijs is onderwijs waarin naast de vakdoelen de benodigde taalvaardigheid expliciet is benoemd. De vak- en taaldoelen worden simultaan ontwikkeld via onderwijs dat contextrijk is, vol interactiemogelijkheden zit en waarbinnen benodigde taalsteun geboden wordt.”

Taalgericht vakonderwijs ondersteunt volgens de spreker de doelstellingen van het vak en draagt bij tot studiesucces. Er is dus een sterke koppeling tussen taal en de opleidingseisen. Taalontwikkelend lesgeven draagt net als taalgericht vakonderwijs bij aan het succesvol doorlopen van onderwijs, maar het gaat verder. Het is een leerprocesgerichte benadering waarbinnen leerlingen of studenten (taal)leerstrategieën op metaniveau verwerven waarvan  zij dan verder gebruik kunnen  maken.
Taalleerstrategieën kan je op een taakgerichte wijze aanbrengen zonder strategisch te verknopen met vakinhouden (Jeroen Lievens).

Daarmee gaan we opnieuw de theoretische toer op. Een wisselwerking tussen theoretisch denken en praktisch onderwijskundig handelen is zeker voor lerarenopleiders van elk niveau inspirerend. Bij de bespreking van de didactische filmpjes kwam die wisselwerking ook duidelijk naar voor. Maar even manifest kwam het accent toch te liggen op de onderwijspraxis.

Guido Cajot heeft zijn tekst volledig uitgeschreven.

Klik hier

Kleurig en levendig illustreert zijn powerpointpresentatie de uiteenzetting.

Klik hier

_______________



Afsluiting


 


Evaluatie

Niet minder dan 47 van de 80 deelnemers leverden het evaluatieformulier in.
De globale beoordeling slaat op 1. de tevredenheid over de aanwezigheid 2. de verwerving van nieuwe informatie 3. de bruikbaarheid ervan in de praktijk.

Het evaluatieformulier kunt u hier bereiken.
De resultaten werden gevat in een exceldocument.
U kunt het hier op uw scherm oproepen.

De meest relevante bedenkingen op het formulier waren:
“Meer strategieën (aanreiken) om taalbeleid opleidingsbreed te implementeren.”
“Meer ingaan op hoe het materiaal inzetten in een opleiding.”



Slotwoorden


Dorothea Van Hoyweghen sloot als volgt af.

Dames en heren

Natuurlijk bestaan er geen perfecte recepten, werkbladen of voorbeelden die taalontwikkeling bij de leerlingen garanderen. Het was ook nooit onze ambitie om u dergelijke modellen of filmpjes aan te bieden. Het was wel de bedoeling leraren en lerarenopleiders te laten nadenken over het effect dat goed gemonitorde lessen en gepaste taalfeedback kunnen hebben op het (taal)leerproces en de resultaten van de leerlingen. Daarom wilden we u op een andere manier (met een taalbril, met kijkwijzers, maar ook door de ogen van de leerling) laten kijken naar de lesopbouw en het lesverloop.

Ik hoop dat u het gezellig druk had deze namiddag en dat u van ons en van elkaar heel wat praktische tips hebt opgestoken om nog beter taal-ontwikkelend les te geven. U neemt natuurlijk de dvd en de bijhorende handleiding mee naar uw school, hogeschool of uw werkkring en daar zal het positieve proces zich moeten voltrekken.

Velen verwezen naar het doosje met de dvd, als naar een Bongobon. Een Bongobon stemt de ontvanger doorgaans blij en doet aan vakantie of aan een uitstap denken. Bij het begin van oktober kunnen we u dat vakantiegevoel natuurlijk nog niet meegeven. Wat we u wel meegeven, is de ervaring die we opdeden bij de voorbereiding en de opnames van de didactische filmpjes. Hopelijk kunt u de dvd en de kijkwijzer naderhand nog vaak gebruiken in uw praktijklessen.

Verder beschikken we nog over een behoorlijk aantal exemplaren van de dvd die we u tegen een lage kostprijs (6 euro) kunnen meegeven of die u nadien kunt bestellen, maar dan moet u wel de verzending betalen.

Ghislain Duchâteau, voorzitter van het Netwerk Didactiek Nederlands,
had het laatste woord.

Hij dankte van harte iedereen die had meegewerkt aan het welslagen van de conferentie.
Aan de directe medewerkers van het project concretiseerde hij zijn dank in een nuttig cadeautje vanwege het netwerk. Hij sprak de hoop uit dat deze conferentie een ruim multiplicatoreffect mag krijgen in de verspreiding van de praktijk van het taalontwikkelend lesgeven.



Bijkomend



Aansluitend bij de NDN-Herfstconferentie organiseerde de Orde vanden Prince, Gewest Oost- en Zeeuws-Vlaanderen in de vooravond een academische zitting ter afsluiting van het project “Taalontwikkelend lesgeven. Hoe doe je dat?”. Het genootschap gaf ruime financiële ondersteuning aan het project. De gewestpresident, de heer Germain Van Verdegehem, namens de Orde, de heer Guido Galle, directeur onderwijs- en studentenbeleid Arteveldehogeschool namens de gasthogeschool en mevrouw Martine De Clercq, waarnemend rector van de Hogeschool Universiteit Brussel (HUB) waartoe de deelnemende KAHO St.-Lieven behoort, namen daar het woord en beklemtoonden nog eens welke betekenis het taalontwikkelend lesgeven kan hebben voor de lerarenopleiders maar ook voor de studenten in het algemeen.

An De Moor stelde de filmpjes in verkorte versie voor.



Binnen de ruimte die wij ons hebben toegemeten voor deze rapportering van de conferentiedocumenten is het ons wel niet mogelijk de referaten van de sprekers op de avondzitting van de Orde vanden Prince weer te geven. Toch veroorloven wij ons de vrijheid om aansluitend bij het maatschappelijk discours dat zich in de Vlaamse media in de maand september 2012 afspeelde rond taalvariatie die in Vlaanderen voorkomt een ruime keuze van citaten van de verschillende schrijvers van artikels hier op te nemen, zoals waarnemend rector Martine De Clercq ze in haar toespraak heeft gevat. Het verdient alle lof dat hier opnieuw een warm pleidooi uit spreekt voor het gebruik en het cultiveren van ons Standaardnederlands in het Vlaamse onderwijs.



En dat werkveld (de onderwijsverstrekkers in universiteiten en hogescholen - red.), dames en heren, klaagt. U las daarover ongetwijfeld al over in de media. Denken we hier meer specifiek aan de levendige discussie in de voorbije maand rond het al dan niet tolereren van de ‘tussentaal’, waarbij schrijvers, academici,  leraars, lezers in hun pen kropen om in De Standaard, De Morgen en Het Laatste Nieuws te reageren naar aanleiding van de publicatie van De manke usurpator. Over Verkavelingsvlaams. In dit boek analyseren 2 onderzoekers en 1 docent van de UA het gebruik ven de ‘tussentaal’ in het kader van de ‘meerstemmigheid’ van de verschillende taalregisters en opteren zij ervoor om de norm te relativeren. Geert Van Istendael, de ontwerper van het begrip ‘Verkavelingsvlaams’ - en die het “een manke usurpator” noemde - die, ik citeer,  ‘mijn taal, het Nederlands, bedreigt, en haar voedingsbodem, het dialect, vertrapt’, reageerde op zijn typische manier in het ‘Brussels’ dialect en legde daarbij de vinger op de zere plek: “Gijle preekt wel emancipatie, maar in feite  breekte d’emancipatie”.

Uit de waaier aan verdere reacties onthoud ik nog de volgende uitspraken. Van de tussenkomst van Erwin Mortier zinderen de volgende zinnen na: “maar vooral omdat werkelijke taalverrijking zichzelf maar als verrijking kan verstaan en verder kan cultiveren indien er een taalnorm bestaat waartoe we ons kunnen verhouden, waaraan we ons kunnen meten, waartegen we ons kunnen afzetten, en vooral: waarmee we kunnen spelen” … Hij pleit voor “mentoren die wijzen op de verscheidenheid van de taalregisters, die ze, naargelang van de context, bewonen”.  Van Stefan Hertmans krijgen we de volgende boodschap: “Tussentaal zal altijd bestaan, ze behoort tot de levende taalsituatie en ze bevat heel wat rijkdom, schakering, expressiviteit en uiteraard affectieve lading. Maar ze kan niet als vervanger gaan fungeren van de cultuurtaal en de culturele norm van een taalgebied”.  Verder pleit hij voor “Elke leraar is in de eerste plaats een leraar moedertaal”. Dat is voor hem de enige correcte houding: elke leraar moet het voorbeeld geven. Dimitri Verhulst eindigt zijn artikel met “Het is het minste wat je kan verwachten van een moderne samenleving, dat ze met haar bevolking kan communiceren in een standaardtaal. Waar anders zou dat verhaal moeten beginnen dan in een leslokaal?” Een andere lezer merkt op dat “het misschien handig is om over een taalinstrument te beschikken dat je moeiteloos van Wervik tot Groningen kunt gebruiken, of van “Nevele tot Amsterdam”. Luc Van der Kelen wijst terecht op het feit dat inwijkelingen die het integratieprogramma hebben gevolgd soms beter Nederlands spreken. Hij roept op om opnieuw wat meer discipline te hebben.

Ik wil deze opsomming van bedenkingen graag afsluiten met de wijze woorden van Jef Verschueren die een onderscheid maakt tussen taalpraktijk en taalideologie, en ons aanspoort om de publicatie ook te lezen en ons af te vragen waarin de emancipatie dan wel bestaat. De titel van zijn artikel “Taal laat niet onverschillig” is dan ook een voltreffer!”

Waar het gaat in taalontwikkelend lesgeven over communicativiteit en taalleerstrategieën, komt hier een bijkomend aspect van het taalonderwijs Nederlands aan de orde, de taalvorm waarin wij ons uitdrukken, de standaardtaal die wij beogen bij te brengen in onze onderwijsinstellingen. Beide aspecten zijn complementair.


Vanwege het Netwerk Didactiek Nederlands (NDN)



 


Beschikbaarheid van het didactisch pakket


 


Bestellen kan voor haar of zijn lerarenopleiding of school tegen overschrijving van 10 euro (14 euro voor Nederland) op rekeningnummer 737-2251855-43 IBAN BE66 7372 2518 5543 BIC KREDBEBB van Dorothea Van Hoyweghen.

Contact: dorothea.van.hoyweghen@skynet.be






     
Colofon
Bestuur van het Netwerk Didactiek Nederlands:
  • Ghislain Duchâteau, voorzitter
  • José Vandekerchove, vicevoorzitter
  • Carl Brüsewitz, secretaris a.i.
  • André Mottart, bestuurslid
  • Hugo de Jonghe, erevoorzitter
  • Frans Daems, erebestuurslid

Wie actief wil meewerken kan zich aanmelden voor een plek in het NDN-bestuur
Stuur ons een e-postberichtje op info@netdidned.be.
We nemen dan meteen contact op.


Contributie

- Gewoon lid blijven of lid worden van het Netwerk Didactiek Nederlands voor het jaar 2013
kunt u door storting van 20
- Steunend lid zijn kunt u door storting van € 25
op rekening IBAN = BE05 0011 4997 1675; BIC = GEBABEBB van NDN, Wilrijk

Graag doen we hierbij een oproep aan de leden om nu al hun contributie voor 2013 over te maken.
Dat bespaart ons tijd en moeite.

Het lidmaatschap kan op om het even welk moment van het jaar verworven worden, maar de vernieuwing gebeurt bij het einde van het voorbije jaar en het begin van het nieuwe jaar.

Donaties zijn heel welkom

 
Redactie van de Nieuwsbrief van het NDN :
Ghislain Duchâteau
Tel. : 0032(0)11/22 86 25
E-post : info@netdidned.be
 
Afmelding
Wie deze nieuwsbrief liever niet ontvangt, kan zich afmelden met een berichtje naar info@netdidned.be